De familiegeschiedenis van Aleksandra lag nog maar net in de schappen toen Poetin haar land binnenviel om zijn megalomane ambities waar te maken. Die misdaad gaf Lisa Weeda de wind in de rug. Maar niet ten onrechte. Hoewel personages in Aleksandra maar moeizaam tot leven komen, is het de moed om met magisch realisme iets nieuws neer te zetten zeker een lofzang waard.
Aleksandra is de oma van schrijfster Lisa Weeda. Na de Tweede Wereldoorlog kwam de Oekraïnse in Nederland terecht om nooit meer naar haar geboortegrond terug te keren. Ondertussen raakte haar Hollandse kleindochter gefascineerd door oma’s wortels. Een verhaal vol magisch realisme, tijdsprongen, perspectiefwisselingen en Blut und Boden-geschiedenis is het resultaat.
Aleksandra is het verhaal van de zwarte, vruchtbare Boden die de Kozakkenfamilie zoveel graan en geluk heeft gebracht en zoveel Blut heeft doen vergieten. Bijvoorbeeld tijdens de strijd van Aleksandra’s familie tegen Lenins bolsjewieken, een strijd die ze verliezen en die hen als koelakken in een wereld van armoe en uitsluiting stort.
Groot is dan ook de blijdschap als de nazi’s een oorlog later Oekraïne binnenvallen. Eindelijk bevrijd van de Roden! Maar als de nazi’s de oorlog dreigen te verliezen, bekoelt de Duitse liefde voor het Oekraïense volk razendsnel en moet de familie opnieuw alles inleveren – dit keer dochter Aleksandra incluis, die voor de Arbeitseinsatz naar Duitsland wordt gestuurd.
Na de oorlog leeft de geknechte familie onder het gestaalde regiem van Stalin. De val van de Sovjet Unie brengt een sprankje hoop als Oekraïne zelfstandig wordt. Totdat Russische seperatisten via zelfgemaakte referenda Loegansk in 2014 tot onafhankelijke volksrepubliek uitroepen en de familie opnieuw splijt.
Voor de vertelling van deze geschiedenis hanteert Weeda een ruim arsenaal aan literaire technieken. Allereerst is daar magisch realisme. Na haar val bij een grensovergang ontwaakt hoofdpersoon Lisa als een Alice in Wonderland in het Paleis van de Verloren Don Kozak, gebaseerd op de nooit gerealiseerde wens van Stalin om de Sovjetstaat met een pompeus paleis te eren. Daar wacht Lisa’s overleden overgrootvader Nikolaj om zijn achterkleinkind door de geschiedenis van haar Kozakkenfamilie te leiden.
Chronologische wisselingen zijn er doordat elke paleiszaal het verhaal van andere generatie vertelt. Daarbij draait het perspectief ook geregeld: dan weer vernemen we het verhaal door de ogen van Lisa, dan weer door die van Nikolaj, dan weer door die van sprekende herten met gouden geweien die naar oud Kozaks gebruik de stervenden uit de familie bewenen.
Het is deze voortdurende wisseling aan waarnemingen, tijden en generaties waardoor inleving in de personages moeizaam tot stand komt. Je kunt niet echt in de hoofden en huiden van de familieleden kruipen, simpelweg omdat de vraag waar en met wie je nu weer bent meer aandacht vraagt. Dat maakt de roman eerder een interessante geschiedenisles dan een invoelbare familieroman.
Het is misschien wat veel wat Weeda ons allemaal met haar roman wil laten zien en weten. Toch kom ik voor Aleksandra tot 4 sterren: 3 voor het verhaal, 1 voor getoonde moed aan literaire technieken in wat nota bene een debuutroman is.
Slava Ukraini. Slava Lisa Weeda.
Lekker lang lezen 